Từ một chỉ vàng vay mượn, đến những container rời cảng đi Guinea

CÂU CHUYỆN

Năm 1992, một người thợ cơ khí ở làng nghề Xuân Tiến đi vay 1 chỉ vàng để lấy vốn làm chiếc máy mẫu đầu tiên. Không phải vốn ngân hàng, không phải nhà đầu tư — chỉ là một chỉ vàng vay mượn, và một chiếc máy tự tay làm ra. Từ chiếc máy mẫu đó, những chiếc máy tuốt lúa đầu tiên mang tên Tân Việt ra đời, bán cho bà con cô chú trong vùng.

Câu chuyện bắt đầu sớm hơn một chút. Một năm trước đó, năm 1991, Nhà nước trang bị cho một số xã máy đập lúa liên hoàn sản xuất trong miền Nam — nhưng máy quá cồng kềnh, không hợp chân ruộng nước ngoài Bắc, giá lại cao. Chính điều đó thôi thúc những người thợ cơ khí Xuân Tiến, trong đó có gia đình họ Đinh, tìm cách làm ra một chiếc máy của riêng mình — gọn hơn, hợp ruộng Bắc Bộ hơn. Một năm sau, chiếc máy mẫu ra đời từ một chỉ vàng vay mượn.

Gần hai thập kỷ mày mò và hoàn thiện sau đó, năm 2008, Doanh nghiệp tư nhân Tân Việt đăng ký hoạt động chính thức tại Cụm công nghiệp Xuân Tiến, Xuân Trường, Nam Định. Người trực tiếp cầm trịch phần kỹ thuật là ông Đinh Thanh Giang, em trai ông Đinh Tân Việt — máy tuốt lúa liên hoàn do ông thiết kế sau đó được Cục Sở hữu trí tuệ cấp bằng độc quyền sáng chế: một đầu ra rơm sạch, một đầu ra thóc sạch, gọn nhẹ và cơ động hơn hẳn bản gốc cồng kềnh từng được nhà nước cấp cho các xã năm nào.

Đến năm 2010, báo chí độc lập ghi nhận quy mô xưởng khi đó: trung bình khoảng 3.000 máy tuốt lúa bán ra mỗi năm, doanh thu khoảng 36 tỷ đồng, tạo việc làm ổn định cho gần 100 lao động với thu nhập 3-5 triệu đồng/người/tháng — dù giá bán cao hơn giá sàn thị trường 1-2 triệu đồng/máy, sản phẩm vẫn được bà con tin chọn.

Hôm nay, chính thương hiệu tự hào nói về mình: "hơn 30 năm kinh nghiệm... do Giám đốc Đinh Tân Việt sáng lập và phát triển qua nhiều thế hệ." Và hành trình đó giờ đã đi xa hơn một làng nghề, xa hơn cả Việt Nam — phần lớn những chiếc máy rời xưởng hôm nay lên tàu, đi container, ra nước ngoài. Guinea là một trong những điểm đến chủ lực: có cả một lô hàng xuất khẩu được ghi lại vào tháng 6/2025. Nhưng con số ấy không có nghĩa là xưởng quay lưng với nơi mọi chuyện bắt đầu — nhiều bà con nông dân Việt Nam vẫn đặt hàng máy mới thẳng từ nhà máy, không qua trung gian, như đã từng làm suốt hơn ba mươi năm qua.